គ្រាប់បែកចង្កោមមិនស្គាល់បទឈប់បាញ់ទេ៖ គ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះរបស់យោធាថៃដែលបាញ់ស្រោចមកលើទឹកដីកម្ពុជា អាចបន្តសម្លាប់ និងគំរាមកំហែងប្រជាពលរដ្ឋជាច្រើនឆ្នាំទៅមុខ

បើយោងតាម ឯកឧត្តម ហេង រតនា អគ្គនាយកមជ្ឈមណ្ឌលសកម្មភាពកម្ចាត់មីនកម្ពុជា បានជម្រាបលោក Alain Aeschlimann ទីប្រឹក្សាផ្នែកសុវត្ថិភាព និងការគ្រប់គ្រងវិបត្តិនៃទីស្នាក់ការកណ្តាល ICRC ថា លទ្ធផលស្រាវជ្រាវដែលទើបបញ្ចប់នៅភូមិចំនួន ៣៣៥ បានបង្ហាញពីទំហំដ៏ធ្ងន់ធ្ងរនៃការបំពុលដោយសំណល់យុទ្ធភណ្ឌរបស់យោធាថៃ”។

តំបន់រងផលប៉ះពាល់ចំនួន ៥,៣៤៨ ពហុកោណ ត្រូវបានកំណត់លើផ្ទៃដីសរុប ៣,៨៧២ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ក្នុងនោះតំបន់រងផលប៉ះពាល់ដោយគ្រាប់បែកចង្កោមមានរហូតដល់ ៣,៨៥៨ ពហុកោណ គ្របដណ្តប់ផ្ទៃដីជិត ២,៧០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ តួលេខទាំងនេះមិនមែនគ្រាន់តែជាស្ថិតិទេ ប៉ុន្តែជាការឆ្លុះបញ្ចាំងពីទំហំគ្រោះថ្នាក់ដែលប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជាត្រូវរស់នៅជាមួយជារៀងរាល់ថ្ងៃ។

ឯកឧត្តម ហេង រតនា ក៏បានបញ្ជាក់ថា គ្រាប់បែកចង្កោមប្រភេទ M42, M46 និង M85 ដែលមិនទាន់ផ្ទុះ ដែលយោធាថៃបានបាញ់ អាចមានចំនួនប្រមាណពី ៦លានទៅ៧លានគ្រាប់ រាយប៉ាយនៅតាមភូមិឋាន ស្រែចម្ការ និងដីកសិកម្មរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ នេះមានន័យថា គ្រោះថ្នាក់មិនបានបញ្ចប់ជាមួយការបញ្ចប់ការបាញ់ប្រហារនោះទេ។ គ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះអាចបន្តសម្លាប់ បង្ករបួស និងរារាំងប្រជាពលរដ្ឋពីការវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះ ការបង្កបង្កើនផល និងការរស់នៅប្រកបដោយសុវត្ថិភាព។ ទំហំនេះត្រូវបានប្រៀបធៀបថា អាចធំជាងករណីសង្គ្រាមលីបង់-អ៊ីស្រាអែល ឆ្នាំ២០០៦ ដែលមានការប៉ាន់ប្រមាណគ្រាប់បែកចង្កោមមិនទាន់ផ្ទុះប្រមាណ១លានគ្រាប់។

នៅពីក្រោយគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះមួយគ្រាប់ គឺជាហានិភ័យចំពោះជីវិតមនុស្សម្នាក់។ នៅពីក្រោយដីដែលត្រូវបានបំពុលមួយហិកតារ គឺអាចជាគ្រួសារមួយដែលមិនអាចធ្វើស្រែចម្ការ កុមារដែលមិនអាចទៅសាលារៀន ឬជនភៀសសឹកដែលមិនអាចវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះរបស់ខ្លួនដោយសុវត្ថិភាព។ ដូច្នេះ បញ្ហាគ្រាប់បែកចង្កោមមិនមែនគ្រាន់តែជាបញ្ហាយោធា ឬបច្ចេកទេសកម្ចាត់យុទ្ធភណ្ឌនោះទេ ប៉ុន្តែជាបញ្ហាមនុស្សធម៌ សិទ្ធិមនុស្ស និងការស្តារជីវភាពរបស់សហគមន៍ទាំងមូល។

ឯកឧត្តមបានគូសបញ្ជាក់ថា ការបាញ់ពង្រាយគ្រាប់បែកចង្កោមរបស់យោធាថៃទៅកាន់តំបន់ដែលមានសាលារៀន វត្តអារាម ភូមិឋាន ស្រែចម្ការ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិល បានបន្សល់ទុកវិបត្តិមនុស្សធម៌ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ និងការគំរាមកំហែងរយៈពេលវែងដល់អាយុជីវិត សន្តិសុខស្បៀង ជីវភាពរស់នៅ និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចសង្គមរបស់កម្ពុជា។ គ្រាប់បែកចង្កោមមិនស្គាល់បទឈប់បាញ់ទេ៖ គ្រាប់ដែលមិនទាន់ផ្ទុះអាចប្រែក្លាយផ្ទះសម្បែង សាលារៀន ស្រែចម្ការ និងទីធ្លារបស់កុមារ ទៅជាតំបន់គ្រោះថ្នាក់សម្រាប់មនុស្សជំនាន់នេះ និងជំនាន់ក្រោយ។

សន្តិភាពមិនអាចវាស់ត្រឹមតែភាពស្ងប់ស្ងាត់នៃសំឡេងកាំភ្លើងនោះទេ។ សន្តិភាពពិតប្រាកដត្រូវវាស់ដោយថាតើប្រជាពលរដ្ឋអាចវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះដោយសុវត្ថិភាព កុមារអាចវិលទៅសាលារៀន កសិករអាចចូលស្រែចម្ការ និងសហគមន៍អាចរស់នៅដោយគ្មានការភ័យខ្លាចថា ជំហានបន្ទាប់របស់ពួកគេអាចប៉ះគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះ។ ដរាបណាគ្រាប់បែកចង្កោមនៅតែរាយប៉ាយក្នុងតំបន់ស៊ីវិល ផលវិបាកនៃសង្គ្រាមនៅតែបន្ត ទោះបីការបាញ់ប្រហារបានបញ្ចប់ក៏ដោយ។

អ្វីដែលគួរឱ្យព្រួយបារម្ភជាងនេះ គឺតួលេខខាងលើមិនទាន់ឆ្លុះបញ្ចាំងពីទំហំពេញលេញនៃការបំពុលដោយសំណល់យុទ្ធភណ្ឌនៅឡើយ។ នៅមានភូមិចំនួន ១៤ ទៀតនៅតំបន់ជួរមុខជាប់ព្រំដែន ដែលក្រុមជំនាញមិនទាន់អាចចុះស្រាវជ្រាវ និងវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បាន។ ដូច្នេះ ទំហំពិតប្រាកដនៃតំបន់រងផលប៉ះពាល់ និងចំនួនគ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះអាចមានកម្រិតខ្ពស់ជាងតួលេខដែលបានរកឃើញនាពេលបច្ចុប្បន្ន។

បញ្ហានេះក៏បង្កើតសំណួរមួយអំពីទំនួលខុសត្រូវផងដែរ៖ តើនរណាត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះការសម្អាតសំណល់យុទ្ធភណ្ឌ ការធ្វើឱ្យដីមានសុវត្ថិភាពឡើងវិញ ការជួយជនរងគ្រោះ និងការធានាថាប្រជាពលរដ្ឋអាចវិលត្រឡប់ទៅផ្ទះ និងដីកសិកម្មរបស់ខ្លួនដោយសុវត្ថិភាព និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ? ផលវិបាកមនុស្សធម៌នៃសង្គ្រាមមិនគួរត្រូវបានទុកឱ្យជនស៊ីវិលជាអ្នកទទួលបន្ទុកតែម្នាក់ឯងឡើយ។
ការប្រយុទ្ធអាចបញ្ចប់ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃ ប៉ុន្តែមរតកនៃគ្រាប់បែកចង្កោមអាចបន្តសម្លាប់មនុស្សរាប់ឆ្នាំ ឬរាប់ទសវត្សរ៍ក្រោយសង្គ្រាម។ ដូច្នេះ ការបញ្ចប់សង្គ្រាមមិនមែនគ្រាន់តែជាការបញ្ឈប់ការបាញ់ទេ ប៉ុន្តែត្រូវបញ្ចប់គ្រោះថ្នាក់ដែលសង្គ្រាមបានបន្សល់ទុកលើជីវិតប្រជាពលរដ្ឋផងដែរ។

(ប្រភព៖ ឯកឧត្តមរដ្ឋមន្ត្រី នេត្រ ភក្រ្តា)
(រូបថត៖ ខឹម សុវណ្ណារ៉ា/AKP – CMAC)